Κρητικός Ξινόχοντρος: Η γεύση και ο μόχθος μιας παλιάς εποχής.

Θυμάμαι τις ημέρες που έψηνε η γιαγιά Ζαχαρένια τον ξινόχοντρο στην αυλή της. Οι εικόνες από το σεντούκι της μνήμης είναι πολλές… Η ίδια να επιστρέφει από την καθημερινή φροντίδα των ζώων, να ρίχνει σ’ ένα βαρελάκι γάλα κάθε μέρα, να αλατίζει, να δοκιμάζει… Κι έπειτα, θυμάμαι τον παππού Μανόλη να κουβαλάει το καζάνι, να προετοιμάζει τα ξύλα, να ανάβει τη φωτιά. Όλα αυτά είναι φορτωμένα και με ήχους: ο ήχος από το γάλα που πέφτει στο βαρελάκι, ο ήχος από το σιτάρι καθώς το καθαρίζει η γιαγιά, τα ξύλα που σπάνε και προετοιμάζονται, η φωτιά που ανάβει…

Αυτές οι μνήμες γέννησαν την επιθυμία μου να ψήσω και πάλι ξινόχοντρο, να λουστώ με εικόνες, μυρωδιές και γεύση. Κάπως έτσι, από αυτήν ακριβώς την ανάγκη μου για καταγραφή, ξεκίνησα να τραβάω πρόχειρα με το κινητό μου το βίντεο που ακολουθεί. Αχ, πόσο θα ήθελα να είχα καταγράψει τότε τον παππού και τη γιαγιά!

Δείτε το βίντεο:

Ευτυχώς, αυτή η επιθυμία μου να αποτυπώσω τη διαδικασία δεν έμεινε στο περιθώριο. Τον Σεπτέμβριο, ο καλός φίλος και συγχωριανός μου στον Κρούστα, ο Ευθύμης Βασιλάκης, δέχτηκε με χαρά να ψήσουμε μαζί ξινόχοντρο, και ο Μιχάλης Σκουλικάρης ήρθε για να τον βοηθήσει. Η οικογένεια του Μιχάλη στον Κρούστα έψηνε ανέκαθεν τον καλύτερο ξινόχοντρο, είχαν μεγάλη φήμη για την τέχνη τους, και η συγκίνησή μου ήταν απερίγραπτη καθώς στάθηκαν δίπλα μου και με απίστευτη υπομονή μού έδειξαν βήμα-βήμα πώς ψήνεται.

Υπάρχουν γεύσεις που δεν γεννήθηκαν μέσα σε συνταγές, αλλά μέσα στην ίδια τη ζωή. Στον ιδρώτα της γης, στην υπομονή των ανθρώπων, στην ανάγκη να αξιοποιηθεί κάθε πολύτιμο αγαθό και να εξασφαλιστεί το φαγητό της οικογένειας. Γεύσεις που κουβαλούν μέσα τους ολόκληρες εποχές, πρόσωπα και μνήμες.

                     
                     
Γάλα και στάρι… Δύο καρποί του μόχθου βαθιά συνδεδεμένοι με την καθημερινότητα των ανθρώπων της παλιάς Κρήτης, που σέβονταν τη γη, τη φρόντιζαν κοπιαστικά και δέχονταν με ευγνωμοσύνη τα δώρα της. Αυτή η γνώση δεν ήταν τυχαία, ούτε δεδομένη. Συνοδευόταν πάντα από κόπο και ιδρώτα. Η τροφή δεν περίσσευε ποτέ και δεν κατέληγε στο τραπέζι εύκολα· έπρεπε όλα τα μέλη της οικογένειας να εργαστούν σκληρά και μονιασμένα.

Ακόμα και σήμερα μπορεί να συναντήσει κανείς ανθρώπους που έχουν τη δύναμη να σε ταξιδέψουν στο χρόνο. Ανθρώπους που έχουν την υπομονή αλλά και την εμπειρία να στηρίξουν κάθε προσπάθεια, προκειμένου να μεταφέρουν μυστικά και βιώματα που γεφυρώνουν με μοναδικό τρόπο το χθες με το σήμερα.

Κείμενο - φωτογραφίες - βίντεο Βούλα Νεονάκη